جرم گیری دندان فرایندی است که در آن پلاک و جرم سخت شده (تارتار) از سطح دندان ها و زیر خط لثه پاک می شود. این جرم ها در اثر تجمع باکتری ها، مواد غذایی و املاح بزاق روی دندان شکل می گیرند و در صورت عدم برداشت، باعث التهاب لثه، خونریزی، تحلیل استخوان و در نهایت بیماری پریودنتال می شوند.
جرم گیری معمولاً با استفاده از دستگاه اولتراسونیک، قلم های دستی و برس های مخصوص انجام می شود. یک باور غلط رایج این است که جرم گیری باعث «لاغر شدن» یا «سست شدن» دندان ها می شود؛ در حالی که این جرم ها هستند که به بافت لثه و استخوان آسیب می زنند و برداشتن آن ها سلامت دهان را تضمین می کند. اما چه چیزی باعث حساسیت دندان بعد از جرم گیری می شود؟
علل اصلی حساسیت دندان بعد از جرم گیری
۱. برداشته شدن لایه محافظ جرم
جرم (تارتار) اگرچه برای بافت لثه مضر است، اما در بسیاری از موارد مانند یک لایه عایق روی دندان عمل می کند و سطح ریشه یا ناحیه آسیب دیده را از محرک های بیرونی مانند سرما، گرما و فشار محافظت می کند. زمانی که این لایه در جریان جرم گیری برداشته می شود، عاج دندان یا سطح ریشه در معرض مستقیم محرک های محیطی قرار می گیرد و مغز دندان تحریک می شود. نتیجه این وضعیت، همان حساسیت دندان بعد از جرم گیری است که در روزهای اول کاملاً طبیعی است.
۲. نمایان شدن ریشه دندان
در افرادی که مدت ها جرم گیری انجام نداده اند، جرم ممکن است فضای بین دندان و لثه را پر کرده و لثه را به سمت پایین هل داده باشد. پس از برداشتن جرم، بخشی از ریشه دندان که پیش تر پوشیده بود آشکار می شود. سطح ریشه دندان مینای محافظ ندارد و لایه ای نازک تر به نام سمان روی آن قرار دارد که به راحتی محرک ها را به پالپ دندان منتقل می کند. به همین دلیل افرادی که دچار تحلیل لثه هستند، بیشتر دچار حساسیت دندان بعد از جرم گیری می شوند.
۳. التهاب و تحلیل لثه
التهاب لثه ناشی از جرم می تواند باعث تحلیل لبه لثه و عقب نشینی آن شود. در این شرایط، پس از جرم گیری و کاهش التهاب، لثه ممکن است کمی جمع شود و سطح بیشتری از دندان نمایان شود. این تغییرات خود به خود باعث افزایش حساسیت دندانی می شود، به ویژه به سرما و هوای سرد.
۴. سایش مینا و وجود ترک های میکروسکوپی
در برخی افراد، مینای دندان به دلیل استفاده طولانی مدت از خمیردندان های ساینده، دندان قروچه یا استفراغ مکرر نازک شده است. جرم گیری در چنین شرایطی می تواند لایه نازک باقی مانده را که مانع نفوذ محرک ها بود، تغییر دهد و منجر به حساسیت دندان بعد از جرم گیری شود. همچنین وجود ترک های ریز و پوسیدگی های پنهان می تواند پس از برداشتن جرم بیشتر نمایان شود.
۵. روش جرم گیری و مهارت دندان پزشک
استفاده از دستگاه اولتراسونیک با قدرت زیاد، فشار بیش از حد روی دندان یا انجام جرم گیری به صورت خیلی تهاجمی می تواند به سطح مینا و سمان آسیب برساند و حساسیت را تشدید کند. بنابراین انتخاب دندان پزشک مجرب و استفاده از تجهیزات مناسب نقش مهمی در کاهش حساسیت دندان بعد از جرم گیری دارد.
۶. حساسیت به سرما و هوای سرد
بسیاری از افراد پس از جرم گیری، هنگام نوشیدن آب سرد یا تنفس در هوای سرد، احساس تیرکشیدن یا سوزش دندان را گزارش می کنند. این نوع حساسیت معمولاً ناشی از نمایان شدن عاج و لایه های زیرین میناست و با گذشت زمان و بازسازی طبیعی لایه محافظ دهان کاهش می یابد.
حساسیت دندان بعد از جرم گیری چقدر طول می کشد؟
مدت زمان حساسیت دندان بعد از جرم گیری به عوامل مختلفی مانند شدت جرم، وضعیت لثه، میزان تحلیل لثه و رعایت بهداشت دهان بستگی دارد. در بیشتر موارد، این حساسیت بین چند روز تا حداکثر دو تا چهار هفته طول می کشد و به تدریج کاهش می یابد. اگر حساسیت بیش از یک ماه ادامه یافت یا با درد شدید و مداوم همراه بود، باید حتماً با دندان پزشک مشورت کنید تا علل دیگر مانند پوسیدگی، عفونت یا ترک دندان بررسی شود.
چه عواملی حساسیت بعد از جرم گیری را تشدید می کنند؟
برخی عوامل می توانند حساسیت دندان بعد از جرم گیری را بیشتر یا طولانی تر کنند:
- عدم رعایت بهداشت دهان: تجمع مجدد پلاک باکتریایی و التهاب لثه روند بهبود را کند می کند.
- مصرف زیاد نوشیدنی های اسیدی و گازدار: این نوشیدنی ها مینای دندان را بیشتر فرسایش می دهند.
- دندان قروچه و فشار شبانه: سایش مینا را تشدید می کند.
- استفاده از مسواک سخت و مسواک زدن نامناسب: به لثه و سطح دندان آسیب می زند.
- سیگار کشیدن: روند ترمیم بافت لثه را مختل می کند.
- بیماری های زمینه ای مانند دیابت و رفلاکس معده: احتمال تحلیل مینا و حساسیت را افزایش می دهند.
راهکارهای کاهش حساسیت دندان بعد از جرم گیری
خوشبختانه با رعایت چند نکته ساده می توان حساسیت دندان بعد از جرم گیری را به میزان قابل توجهی کاهش داد:
۱. استفاده از خمیردندان ضدحساسیت
خمیردندان های مخصوص دندان های حساس حاوی ترکیباتی مانند نیترات پتاسیم یا کلرید استرانسیم هستند که با مسدود کردن توبول های عاجی، انتقال محرک ها به پالپ را کاهش می دهند. استفاده منظم از این خمیردندان ها توصیه می شود.
۲. مسواک نرم و تکنیک صحیح مسواک زدن
استفاده از مسواک با موهای نرم و مسواک زدن آرام و دور از لثه، از تحریک بیشتر لثه و سطح دندان جلوگیری می کند. مسواک زدن با فشار زیاد می تواند حساسیت را تشدید کند.
۳. پرهیز از محرک های سرد و گرم
در روزهای اول پس از جرم گیری، از مصرف نوشیدنی های خیلی سرد یا خیلی گرم، بستنی و غذاهای اسیدی پرهیز کنید تا دندان ها فرصت تطبیق پیدا کنند.
۴. استفاده از فلوراید و دهان شویه های مخصوص
فلوراید می تواند به تقویت مینا و کاهش حساسیت کمک کند. دهان شویه های حاوی فلوراید یا ترکیبات ضدحساسیت نیز در این دوران مفید هستند.
۵. ژل های ضدحساسیت و خمیرهای مخصوص
برخی ژل های موضعی حاوی فلوراید یا مواد مسدودکننده عاج می توانند حساسیت را کاهش دهند. در موارد شدید، دندان پزشک ممکن است از ژل فلوراید یا باندینگ روی نواحی حساس استفاده کند.
۶. مراجعه به دندان پزشک در صورت تداوم حساسیت
اگر حساسیت دندان بعد از جرم گیری بیش از چند هفته ادامه یافت یا شدید بود، دندان پزشک می تواند با بررسی دقیق، علل دیگر مانند پوسیدگی، ترک دندان یا تحلیل شدید لثه را تشخیص دهد و درمان مناسب را انجام دهد.
آیا جرم گیری به دندان آسیب می زند؟
یکی از نگرانی های رایج این است که آیا جرم گیری باعث آسیب به دندان می شود. پاسخ این است که جرم گیری در صورت انجام صحیح توسط دندان پزشک مجرب، کاملاً ایمن است و حتی برای سلامت لثه و دندان ضروری است. حساسیت دندان بعد از جرم گیری معمولاً نشانه ای از آسیب جدی نیست، بلکه واکنش طبیعی دندان به برداشته شدن لایه محافظ جرم و نمایان شدن سطوح حساس است. در واقع، عدم انجام جرم گیری منظم خطر بیماری لثه، تحلیل استخوان و از دست رفتن دندان ها را به مراتب بیشتر می کند.
